- Czy zaczynać farmienie Chia?
- Jak zacząć – portfel Chia Blockchain
- Pierwsza grządka w Chia network (zakup lub utworzenie)
- Linki do aplikacji.
1. Jak zacząć i czy w ogóle zaczynać farmienie Chia?
Pierwszą czynnością jest określenie, czy w Twoim przypadku uprawa Chia coins ma sens. Do uprawy potrzebny jest komputer PC lub Mac (można też na innych urządzeniach typu Rasberry Pi, ale tym się teraz nie będę zajmował), posiadający dostęp do Internetu i wolne miejsce na dysku twardym. Można też sadzonki uprawiać na dysku zewnętrznym np USB. Ponadto komputer ten powinien być cały czas włączony, choć nie jest to wymóg bezwzględnie konieczny, jednak gdy komputer jest wyłączony, uprawa się nie odbywa. Zanim podejmiesz decyzję o uprawie, zastanów się, czy twój komputer nie szumi zbyt głośno i czy nie będzie przeszkadzał innym. Drugą sprawą jest ekonomia. Włączony komputer pobiera energię elektryczną, która kosztuje. Standardowy komputer, podczas uprawy, pobiera około 70W (z wyłączonym monitorem). Miesięczny koszt prądu w tym wypadku to około 35,00zł (0,07kW razy 24 godziny razy 30 dni razy cena kWh około 70 groszy). Komputer podczas farmienia może być normalnie użytkowany, więc jeśli u Ciebie pracuje średnio 8 godzin dziennie (bez farmienia), to dodatkowy koszt prądu wynikający z uprawy Chia będzie wynosił poniżej 25,00zł miesięcznie. Do tych kosztów należy jeszcze doliczyć koszt łącza Internetu i zużycie sprzętu. Pomimo tego, że farmienie Chia nie obciąża prawie komputera to jednak wentylatory i talerze w dyskach HDD się kręcą co, choć w niewielkim stopniu, to jednak wpływa na ich żywotność. Trzecią sprawą jest dysk twardy i miejsce na nim. Podczas uprawy Chia coins dysk ma mało pracy, bo tylko czasem (kilka razy na dobę) wykonuje kilka operacji odczytu, które to mają niewielkie znaczenie dla żywotności dysku, jednak musi być włączony. Gdy program do uprawy Chia zażąda odczytu danych, cała sieć czeka 15 sekund na ich przesłanie to oznacza, że dysk musi być w trybie, który umożliwi mu w ciągu kilku sekund odczytanie danych. Stany uśpienia odpadają. Ponad to potrzebne na dysku jest miejsce, które możesz przeznaczyć na sadzonki. Najmniejsza zajmuje około 106GiB, czyli niemal 109GB. Na dysku twardym o pojemności 1TB (tera bajta) mieści się 9 sadzonek k32. Póki co, nie musisz wiedzieć co oznacza k32, ale wiedz, że istnieją też większe sadzonki, które mają nazwy z większą liczbą po literze „k”. Uprawiać Chia coins można na wielu platformach, (Windows, Linux, MacOs...) ale jak posiadam komputer z systemem Windows 10, więc na tym się skupię.2. Instalacja portfela Chia Blockchain wersja 1.1.7
Do zaistnienia w sieci Chia potrzebny jest portfel, czyli program, który umożliwia przechowywanie kryptowaluty Chia coins. Oficjalny portfel, poza przechowywaniem naszych kryptowalut, umożliwia również rozgłaszanie w sieci transakcji (tzw full node - pełny węzeł sieci) oraz tworzenie i uprawianie grządek. Pierwsze uruchomienie portfela wymaga aktualizacji jego bazy danych, a właściwie to jej zbudowania, co pochłania trochę miejsca na dysku twardym (na dzień pisania tego artykułu jest to około 5GB), pobrania sporej ilości informacji z sieci Chia oraz mocy procesora. Zależnie od posiadanego sprzętu, trwa to 1-3 dni. W tym czasie procesor jest obciążony i jeśli jest to względnie słaby procesor, utrudnia normalne korzystanie z komputera. W czasie budowania bazy danych, możliwe jest tworzenie nowych, własnych grządek. Czyli do tworzenia własnych grządek nie jest konieczny zsynchronizowany portfel. Po zainstalowaniu aplikacja Chia Blockchain, portfela zapyta, czy chcesz utworzyć nowy adres sieci Chia, czy odtworzyć już istniejący. Oczywiście pierwszym razem utwórz nowy adres Chia network. Komputer chwilę się pomęczy (kilkanaście sekund) i wyświetli 24 słowa, które służą do odtwarzania Twojego adresu (portfela). Sugeruję zrobić "printscreen" i je od razu wydrukować. Możesz też zrobić zdjęcie monitora swoim smartfonem, lub po prostu przepisać na jakąś kartkę i zabezpieczyć w domowym sejfie... ewentualnie w szufladzie biurka. Kartkę podpisz dla zmyłki np "słówka do nauki języka angielskiego" :). Słowa te to tak zwane "ziarno", można będzie później odczytać z portfela, ale uwierz mi proszę, że wielu ludzi liczyło na to, iż później sobie zanotują dane do odtworzenia portfela Chia i straciło dostęp do swoich Chia coins, gdy po jakiejś awarii dostęp do portfela był już niemożliwy.3. Pierwsze grządki (ploty).
Aby mogło dla nas rosnąć Chia, potrzebne jest przygotowanie grządek. Najmniejsza grządka (k32) zajmuje na dysku około 106GiB, czyli około 109GB. Grządki tworzy się z "wbudowanym" kluczem portfela, a to oznacza, że raz utworzona grządka z Twoim kluczem, już zawsze będzie należała do Ciebie (chyba, że zgubisz klucz). Nie ma możliwości oddania lub sprzedania komuś swojej grządki. Wyhodowane Chia coins na grządce wygenerowanej z twoim kluczem, będą należały do Twojego portfela. Grządki Chia coins możesz swobodnie przenosić pomiędzy komputerami. Możesz mieć część na dysku swojego komputera, a drugą część na dysku zewnętrznym lub pendrive, choć póki co, na pendrive to drogo wychodzi. Możesz mieć kilka komputerów z grządkami i możesz je przepinać pomiędzy nimi. Wszystkie grządki z Twoim kluczem pracują tylko dla Ciebie niezależnie gdzie są podłączone do sieci Chia network. Są dwa sposoby zdobycia grządek. Pierwszy to wygenerowanie na swoim komputerze, a drugi zakupienie, a właściwie zlecenie komuś by nam taka grządkę Chia przygotował. Do przygotowania grządki wystarczy zleceniobiorcy podać klucz publiczny i klucz poola. Nigdy nie podawaj nikomu ziarna (24 słów) lub kluczy prywatnych bo możesz stracić swoje kryptowaluty Chia coins. Cena grządek zwanych z angielskiego "plotami" zmienia się w czasie. Jeszcze niedawno kosztowała ponad 100,00zł, teraz ceny spadły poniżej 5,00zł. Kupując gotowe grządki, musisz liczyć się z ryzykiem, które nie jest duże, jeśli zlecasz tworzenie grządek Chia w partiach i pamiętasz o tym, by nie podawać kluczy prywatnych i ziarna. Dla mnie więcej satysfakcji sprawia samodzielne przygotowanie grządek Chia. Drugi sposób na tworzenie grządek Chia jest użycie do tego własnego komputera. Choć stracisz trochę czasu, pomęczysz swój dysk twardy, to jednak polecam przygotowanie choć jednej grządki Chia na swoim komputerze. Dopiero jak ją przygotujesz sobie, będziesz potrafił określić jej wartość i zdecydować, czy lepiej samemu robić grządki, czy zlecać to innym - kupować. Do plotowania, czyli tworzenia grządek Chia, potrzebujesz komputera z procesorem 64 bitowym, przynajmniej 4GB RAM i niemal 400GB wolnego miejsca na dysku twardym. Jeśli Twój komputer nie jest "z "przed 100 lat" to najprawdopodobniej spełnia te wymagania. Upewnij się tylko, czy masz dość miejsca na dysku twardym. W czasie tworzenia grządki, twój komputer musi być włączony, dostęp do Internetu nie jest konieczny. W czasie tworzenia grządki Chia najbardziej ucierpi dysk twardy, który dokona niemal 2 TB zapisu. Dyski twarde SSD mają ograniczoną ilość zapisu, co jest ujęte w ich warunkach gwarancji jako TBW, czyli ilość zapisanych TB danych. Przypomnę tylko, że 1TB to 1000 GB. Generalnie czym większy dysk twardy SSD, tym ma wyższy limit TBW. Po przekroczeniu limitu TBW, gwarancja na dysk wygasa, ale to jeszcze nie znaczy, iż nadaje się on tylko do wyrzucenia. Aktualne parametry dysku, w tym TBW, możesz sprawdzić odpowiednim programem np CrystalDiskInfo. Tworzenie jednej grządki Chia zajmie komputerowi kilka godzin. Na szybkim dysku będzie to około 6 godzin, a na wolnym talerzowym HDD może być ponad 24 godziny. Można generować jednocześnie kilka grządek. Każda grządka wymaga 239GiB, czyli 256GB wolnej przestrzeni na pliki tymczasowe i 106GiB, czyli niemal 109GB miejsca na właściwą grządkę. Generowanie grządki odbywa się w czterech fazach, dlatego przy generowaniu większej ilości grządek, lepiej jest ustawić równoległe tworzenie z opóźnieniem. Profesjonalni rolnicy Chia używają to tworzenia grządek dysków SSD na złącze M.2 (bardzo szybkie) o pojemności przynajmniej 2 TB i ustawiają opóźnienie na poziomie np 80 minut. Poza tym używają jeszcze dysku na dane tymczasowe SSD (wystarcza SATA III) i oczywiście talerzowego HDD na gotowe grządki Chia. Przy opóźnieniu 80 minut, mogą utworzyć 18 grządek k32 (najmniejszych) w ciągu doby. Przy większej ilości dysków M.2 lub komputerów z dyskami oczywiście więcej. Ich kosztem, poza prądem i czasem jest też konieczność wymiany co jakiś czas zużytych dysków M.2.R
UWAGA, niedawno pojawiło się narzędzie o nazwie MadMax plotter (dokładniej madMAx43v3r plotter). Jego użytkowanie znacznie przyśpieszyło tworzenie grządek. Niemniej Tobie polecam jedną, pierwszą grządkę w Blockchain Chia network utworzyć w oficjalnej aplikacji.
